Σε ηλικία 91 ετών πέθανε ο Μιχάηλ Γκορμπατσώφ, ο τελευταίος Σοβιετικός ηγέτης που έμεινε στην ιστορία τόσο για το άνοιγμα του στη Δύση με άξονα την Ειρήνη, όσο και για τις μεταρρυθμίσεις στην ΕΣΣΔ. Είναι ένα ιστορικό πρόσωπο που είχε πολλούς υποστηρικτές αλλά και χλευάστηκε αφού η χώρα διαλύθηκε στα χέρια του.
Ο Γκορμπατσώφ, έφερε έναν άλλον αέρα στο Κρεμλίνο αλλά και στη διεθνή εικόνα της ΕΣΣΔ. Ήταν νέος, ήταν μεταρρυθμιστής, μίλαγε για την ειρήνη, το “κοινό ευρωπαϊκό σπίτι” και ήταν πειστικός. Η ήπια αντιμετώπιση των εσωτερικών ζητημάτων της χώρας αλλά και του Συμφώνου της Βαρσοβίας, σε αντίθεση με τους προκατόχους του, αποδυνάμωσαν και τελικά οδήγησαν στη διάλυση της ΕΣΣΔ.
Ποιος ήταν
Ο Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς Γκορμπατσώφ (2 Μαρτίου 1931 – 30 Αυγούστου 2022) ήταν Ρώσος πολιτικός και πρώην ηγέτης της Σοβιετικής ‘Ενωσης από το 1985 μέχρι το 1991. Οι μεταρρυθμίσεις του στη χώρα καθώς και η νέα εξωτερική πολιτική που εφήρμοσε συνετέλεσαν στο τέλος του ψυχρού πολέμου αλλά οδήγησαν στη διάλυση της ΕΣΣΔ. Το 1990 πήρε το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Το δίπτυχο του Γκορμπατσώφ ήταν Περεστρόικα ( αναδιάρθρωση) και Γκλάσνοστ (διαφάνεια).
Ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ εφάρμοσε οικονομικές μεταρρυθμίσεις που ήλπιζε ότι θα βελτίωναν το βιοτικό επίπεδο και την παραγωγικότητα των εργαζομένων ως τμήμα του προγράμματος Περεστρόικα (αναδιάρθρωση).
Έχοντας μικτή ρωσική και ουκρανική καταγωγή, ο Γκορμπατσόφ γεννήθηκε στο Προβόλνογιε της Σταυρούπολης από μια φτωχή οικογένεια αγροτών. Ενώ σπούδαζε στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας, παντρεύτηκε τη συμφοιτήτριά του Ραΐσα το 1953. Μετακόμισε στη Σταυρούπολη, όπου εργάστηκε για την τοπική Κομσομόλ και έγινε ένθερμος υποστηρικτής της αποσταλινοποίησης του Χρουστόφ. Διορίστηκε Γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής της Σταυρούπολης το 1970, όπου επέβλεψε την κατασκευή του Μεγάλου Καναλιού της Σταυρούπολης.
Η άνοδος στην ηγεσία του ΚΚΣΕ
Το 1974 μετακόμισε στη Μόσχα για να γίνει ο Πρώτος Γραμματέας του Ανωτάτου Σοβιέτ και το 1979 έγινε υποψήφιο μέλος του πανίσχυρου Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΣΕ. Μέσα σε τρία χρόνια από το θάνατο του Σοβιετικού ηγέτη Λεονίντ Μπρέζνιεφ και μετά τη σύντομη ηγεσία των Γιουρι Αντρόποφ και Κονσταντίν Τσερνιένκο, εξελέγη Γενικός Γραμματέας του Κόμματος, δηλαδή ηγέτης της χώρας το 1985.
Πρόεδρος του Πρεζίντιουμ (Presidium) του Ανώτατου Σοβιέτ, τη θέση του Αρχηγού του Κράτους ανέλαβε το 1988, όταν το όργανο αυτό απήλλαξε των καθηκόντων του τον Αντρει Γκρομίκο.
Αν και υποσχόταν τη διατήρηση του Σοβιετικού κράτους και της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, ο Γκορμπατσόφ πίστευε στην ανάγκη για σημαντική μεταρρύθμιση, ιδιαίτερα μετά το Τσερνομπίλ τον Απρίλιο του 1986. Αποσύρθηκε από τον πόλεμο στο Αφγανιστάν και ξεκίνησε στις συνόδους κορυφής με τον Αμερικανό πρόεδρο Ρήγκαν για τον περιορισμό των πυρηνικών και το τέλος του Ψυχρού πολέμου.
Στο εσωτερικό, η πολιτική της Γκλάσνοστ (διαφάνεια) έδωσε έναν αέρα ελευθερίας ενώ η Περεστρόικα (αναδιάρθρωση) προσπάθησε να αποκεντρώσει τη διαδικασία λήψης οικονομικών αποφάσεων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας. Τα μέτρα εκδημοκρατισμού και ο σχηματισμός του εκλεγμένου Κογκρέσου των Αντιπροσώπων του Λαού υπονόμευσε το μονοκομματικό κράτος. Ο Γκορμπατσόφ αρνήθηκε να παρέμβει στρατιωτικά, όταν διάφορες Ανατολικές χώρες ουσιαστικά εγκατέλειψαν τη συμμαχία του Συμφώνου της Βαρσοβίας το 1989-90.
Η διάλυση της ΕΣΣΔ
Εσωτερικά, το αυξανόμενο εθνικιστικό συναίσθημα απείλησε να φέρει τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Ορισμένοι μαρξιστικοί-λενινιστικοί σκληροπυρηνικοί διεξήγαγαν το Πραξικόπημα του 1991 κατά του Γκορμπατσόφ. Τέσσερις μήνες αργότερα, η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε και ο Γκορμπατσώφ παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο. Κράτησε επικριτική στάση απέναντι στους μετέπειτα Ρώσους Προέδρους Γιέλτσιν και Πούτιν.
Θεωρείται ευρέως ως ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Ο Γκορμπατσόφ παραμένει θέμα διαμάχης μέχρι σήμερα. Είναι παραλήπτης πολλών βραβείων, μεταξύ άλλων και του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης το 1990. Επαινέθηκε ευρέως για τον καθοριστικό του ρόλο στον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου, την επέκταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Σοβιετική Ένωση και την πτώση του Ανατολικού Μπλοκ στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη. Αντίθετα, στη Ρωσία χλευάζεται συχνά, καθώς δεν εμπόδισε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, γεγονός που έφερε υποχώρηση της παγκόσμιας επιρροής της Ρωσίας και την οικονομική κρίση στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
